Middag van het Kinderboek 2026: Met het oog op de wereld

Zaterdag 7 februari 2026 kwamen vele kinderboekenschrijvers, illustratoren, bibliotheekmedewerkers, leesbevorderaars, leraren, redacteurs en andere kinderboekenliefhebbers in de oba bijeen tijdens de Middag van het Kinderboek 2026.
Het thema: MET HET OOG OP DE WERELD:

Welke thema’s schreeuwen om aandacht en hoe gaan makers hiermee om? Hoe krijg je grote onderwerpen voor kinderen goed verwoord en verbeeld, zonder betutteling of opgeheven vinger? Welke bakens biedt het kinderboek in een almaar woeliger wereld? 

Het deed enigszins denken aan het thema van 2024: WAT WIL JE MEEGEVEN? (lees hier het verslag). Maar al snel concludeerden we dat het toch duidelijk anders was, want nu ging het om thema’s die zich van buitenaf aan ons opdringen, terwijl het twee jaar geleden meer om de innerlijke behoefte ging.

Boeiende workshops

De Middag werd afgetrapt met ‘de Ochtend’, waarin verschillende interessante workshops te volgen waren. Annelies Jorna ging in gesprek over de kunst van het vertalen van jeugdboeken; Lotte Stegeman & Matthijs Meeuwsen vertelden over ‘vrolijke non-fictie in een storm van slecht nieuws’, Victor Engbers – bekend van Kapitein Knut – stapte met de deelnemers even uit de werkelijkheid en ontwierp zelfbedachte monsters, en de Auteursbond en de Kunstenbond gaven informatie over auteursrecht en vergoedingen.

Een programma met een lach en meerdere tranen

En wat een dijk van een programma stond de aanwezigen te wachten in de middag. Er waren indrukwekkende sprekers uitgenodigd om het thema inhoud te geven. Organisator & presentator Aby Hartog verwoordde het als volgt:

Er is zoveel gaande in de wereld… Genocide, racisme, oorlog, klimaatverandering…
Wat kunnen wij als schrijvers daarmee doen? Willen wij wel dat de huidige maatschappij verbeeld en besproken wordt?

Heftige thema’s, die sterke gevoelens opriepen…
‘Wat was het een leuke middag, hè,‘ grapte organisator & presentator Maria Postema aan het eind.
Nou, JA. Het was een fantastische middag, waar de aanwezigen nog lang aan terug zullen denken. En was je er niet bij? Dan kun je hieronder lezen wat voor prachtige dingen er zijn gezegd.

Maarten had slecht geslapen

De Middag van het Kinderboek werd geopend door Maarten Lammers van de oba, die de avond van tevoren niet goed had geslapen. Niet vanwege de schrikbarende ontwikkelingen in Amerika, waarbij specifieke boeken uit bibliotheken worden verwijderd, maar vanwege de ultieme leeservaring: hij had een boek van Maren Stoffels van zijn dochter geleend en hij kon niet meer stoppen met lezen. Het móest uit. Het was een boek over gokverslaving (Speler 13) en het boek was dus ook verslavend spannend.

Maarten was blij dat we de liefde voor het lezen weer konden vieren in de oba, want zo’n (lees)ervaring als dit, gunt hij elk kind en iedere jongere. En dat het werk van leesbevorderaars, schrijvers en bibliothecarissen hierbij ontzettend belangrijk is, blijkt wel uit de film The Librarians (2025, binnenkort in de oba te zien), over de censuur in Amerikaanse bibliotheken.

 

Toin wordt gemist

Het was een bitterzoete overstap naar het In Memoriam voor Toin Duijx. Toin, die er áltijd was en overal kennis, verslagen en boekentips deelde. Toin wás jeugdliteratuur en het gezicht van IBBY Nederland. Vorig jaar werd Toin al gemist op de Middag van het Kinderboek…
Hij overleed enkele weken later. Dat blijft onwerkelijk.
Liselotte Dessauvagie en Marloes Robijn vertelden wat hij voor de jeugdliteratuur betekend heeft, maar dat was gewoon niet bij te houden. Wat een indrukwekkend cv. Maar bovenal was Toin een ongelooflijk lieve en betrokken man en hij wordt nog steeds erg gemist door heel veel mensen.
Een groot applaus voor Toin.

Het In Memoriam staat ook op de website van IBBY-Nederland.

D’Avellonne schildert zichzelf

Ondertussen was D’Avellonne van Dijk al begonnen aan haar schilderij. Terwijl de ene na de andere spreker het podium betrad, werkte zij live aan haar kleurrijke verbeelding van ‘ik, toen ik klein was, en wat boeken voor mij hebben betekend’. Net als bij haar illustraties in de boeken Tula en In de kleur van de zon werkte ze met gouache.

D’Avellonne is altijd bezig met verhalen, al geeft ze meestal een podium aan de verhalen van anderen – zowel als illustrator, maar ook als uitgeefster van uitgeverij Wilde Haren.

Het was fantastisch om op haar schilderij langzaam haar eigen leesbeleving tot leven te zien komen! Het inspirerende schilderij zal gaan touren langs verschillende vestigingen van de oba.

 

Zindzi vertelt over het M-woord

Zindzi Zevenbergen begon met een onderzoekje: hoeveel mensen in de zaal hebben een ouder of grootouder met een migratieachtergrond? Het waren er minder dan in een gemiddelde Nederlandse schoolklas. In Nederland heeft namelijk 26% van de jongeren minimaal een ouder die niet in Nederland is geboren.

Migratie is dus een GROOT thema, dat Zindzi klein heeft proberen te maken in haar boek De reis van Manie Schaafijs. Ze legde uit dat het verhaal over de familie van illustrator Hedy Tjin gaat. Het is een waargebeurd verhaal en daarom moest het geloofwaardig zijn. Ze heeft echte gebeurtenissen in het verhaal verwerkt, zodat je voelt dat het echt is. Maar het moest ook grappig zijn, want hoe zwaar of verdrietig een thema ook is, een verhaal mag volgens Zindzi altijd humor bevatten.

In het boek over Manie Schaafijs ging dat eigenlijk vanzelf, want terwijl zij bij de familie van Hedy probeerde te achterhalen hoe die migratiegeschiedenis in elkaar zat, begonnen ze op hilarische wijze te vertellen over Manie. Deze discussies heeft Zindzi verwerkt in het boek en precies dat maakt dit boek ook zo uniek! Niet voor niets werd het boek met een Zilveren Griffel en de Thea Beckmanprijs (2024) bekroond. En het M-woord (migratie dus) wordt nergens genoemd.

Hamid voert ons ver weg

Met de muziek die op de lezing van Zindzi volgde, ging het publiek zelf op reis. Onder begeleiding van prachtige blues-klanken zong Hamid Reza Behzadian in het Farsi over vrijheid en liefde. Zijn Perzische liedjes, met Indiase slide gitaar en mondharmonica raakten bij menig aanwezige een gevoelige snaar.

Maria Postema kende Hamid van het Oerol-festival, maar op zijn website hamidmusic.nl kun je zien dat hij ook in Paradiso en tijdens huiskamerconcerten optreedt.

Suzanne pleit voor een slechte afloop

Suzanne van der Beek zette ons weer met beide benen terug op aarde, met haar lezing over klimaatverandering in kinderboeken. Ze doet onderzoek naar de manier waarop jeugdliteratuur bijdraagt aan de verbeelding van allerlei maatschappelijke thema’s. Ze voelde als een frisse wind in het gezelschap en had in haar presentatie de nodige zelfspot.

Ik ben wetenschapper. Ik heb geen verbeelding of fantasie, haha.

Met een presentatie vol mooie kinderboeken (Mijke Pelgrim, je boek!) nam ze ons mee van vroeger naar nu. Van boeken van Jan Terlouw en Thea Beckman, die je ook al best zou kunnen bestempelen als klimaatfictie, tot huidige ‘YA clifi’, zoals Lily: verhalen die laten zien hoe de wereld er eventueel uit zou kunnen zien als we doorleven zoals nu.

Er zijn ook flink wat kinderboeken die kinderen als ‘ecoheld’ laten zien, zoals Frida in Frida’s (coole) koele klimaatboek. Ook de lezer wordt vaak aangesproken om in actie te komen. Maar willen we kinderen wel het idee geven dat zij het probleem moeten gaan oplossen?
Laat dat nou precies het thema zijn in het boek Rugzwemmen van Marc ter Horst! Hij liet in zijn eerdere boek Palmen op de Noordpool ook al zien: je kunt het klimaatprobleem niet alleen oplossen; het is veel groter.

Marc ter Horst is een van de Schrijvers voor Toekomst. Zelf was hij niet aanwezig in de zaal, maar véle andere wel! Eind mei verschijnt er een bundel van hun hand voor 10+: Kwallen in de brievenbus. Eerder verscheen al Hoopvolle verhalen over het einde van de wereld (12+).

En toen gooide Suzanne nog even een bom in de zaal, want zou het niet een goed idee zijn om een klimaatboek te schrijven dat niet goed afloopt? Nou… het schudde de zaal wel goed wakker. Dus. Iemand??

Pim wil activist zijn

Ben je als schrijver van omstreden thema’s per definitie al een activist? Pim Lammers kwam erachter dat andere mensen soms bepalen wie je bent. Als tiener wilde hij dolgraag activist zijn. Hij organiseerde Paarse Vrijdag op zijn middelbare school en wilde de wereld veranderen. Maar… activisme bracht ook teleurstellingen.

Het vraagt een strijdlustig gevoel om op de barricades te willen staan. En lukt dat wel in deze huidige tijd? En is het überhaupt nodig? Waar kun je tegenwoordig voor strijden?

Nou, voor genoeg, zo blijkt wel. Er zijn complotdenkers, extreem-rechtse partijen, naïeve influencers, haatcampagnes… Pim verwoordde het al prachtig in de nieuwjaarsgroet van de CPNB:

En zo dacht Pim:

Ik ben op het juiste moment geboren om activist te zijn.

Tegelijkertijd kun je je afvragen: wat is er nog leuk aan schrijven als je huis daardoor beveiligd moet worden? De vrijheid om jezelf te zijn, staat steeds meer onder druk. Maar juist daarom vraagt de wereld ons om activist te zijn. Ook al is het soms moeilijk om optimistisch te zijn, kinderen laten zien dat het de moeite waard is. Kinderen geven hoop.

Pim citeerde een aantal mooie, zeer rake gedichten uit zijn bundels Ben je vergeten dat babygeitjes bestaan? en Ik denk dat ik ontvoerd ben, en maakte duidelijk: hij heeft voorlopig zijn laatste gedicht nog niet geschreven.

Irina gebruikt humor als wapen

Volgens Irina Filcer is het kinderboek de beste plek om te leren omgaan met de bizarre wereld om ons heen. Of zoals Tomi Ungerer het zegt in de documentaire Far Out Isn’t Far Enough: The Tomi Ungerer Story (2012): boeken geven je een taste of life, even if it tastes bad. Ook vindt hij dat alle boeken some fear moeten bevatten.

Why? You have to overcome your fear.

Tomi Ungerer gebruikte altijd humor in zijn boeken als wapen tegen zware onderwerpen. Behalve in Otto, een boek over de Tweede Wereldoorlog. Daarin wordt het verhaal echter verteld via een teddybeer en dat maakt het verhaal ook weer zachter.

Irina Filcer laat zien hoe andere schrijvers en illustratoren oorlog visueel hebben gemaakt in kinderboeken. Mooie voorbeelden zijn De dag dat Oorlog naar Rondo kwam, BOEM! De kleurenstrijd en de recentere prentenboeken Oorlog en Wachten op de barbaren.

Zelf maakte ze samen met haar man Aart Kramer het prentenboek Het huis van Vasha. Het verhaal is gebaseerd op de Russische vertelling in het prentenboek Varenka (Bernadette, 1971). In dat boek klopten de illustraties eigenlijk niet bij het intense verhaal. Te weinig dreiging. In Het huis van Vasha is niet alleen de tegenstelling van humor en drama gebruikt om het verhaal gelaagder te maken, maar ook kleur om emotie uit te drukken; van wit naar zwart. Het zwart van het leger.

Het mag eng zijn. Als het maar goed afloopt. Enge dingen gaan voorbij; de kleur kan terugkomen.

En nog een laatste tip ‘voor als de pleures uitbreekt’: zoek dan de kinderboeken van El Pintor.

De zeepkist is een podium

Het was tijd voor de zeepkist! Een mini-podium om belangrijke boodschappen met de kinderboekenwereld te delen.

Drie partijen beklommen de befaamde kist:

• PEN Nederland: dit ambassadeursproject vraagt aandacht voor vrije literaire expressie wereldwijd! Je kunt meer lezen over het project en steunen met een donatie via pennederland.nl/ambassadeursproject.
• Een boek voor jou: tien jaar geleden beklom Marit Törnqvist de zeepkist om aandacht te vragen voor een prachtige bloemlezing van mooie en bekende verhalen, gedichten en illustraties uit de Nederlandstalige kinderliteratuur, vertaald naar de zes meest gesproken talen in azc’s.
  Nu komen er nieuwe boeken, wel 15.000! En dat is nodig in een tijd dat vluchtelingen ineens ‘migranten’ zijn geworden en er weinig empathie meer lijkt te bestaan. De boeken zijn bedoeld om vluchtelingenkinderen een warm welkom te heten. 2 april is het startschot voor een tournee waarin 180 kinderboekenmakers, illustratoren en andere boekenliefhebbers workshops en programma’s gaan aanbieden in azc’s door heel Nederland. Wil je meedoen of donateur worden? Dan kun je je aanmelden via Studio Kleine Lettertjes of kijk op een boek voor jou.nl.
• Biblionef: Mylo Freeman en Annemarie van den Brink vertelden hoe stichting Biblionef onder meer kinderboeken stuurt naar de Antillen, Suriname en Afrika. De Stichting is vooral op zoek naar nieuwe boeken, dus leesbevorderaars, juryleden, schrijvers, illustratoren en uitgeverijen worden opgeroepen om overbodige (ramsj)boeken te doneren. De boeken kunnen kosteloos worden verstuurd naar een antwoordnummer. Meer informatie vind je op biblionef.nl.

Loulou verkoopt haar boeken in het buitenland

Wat is er mooier dan je ideeën en mooie boeken verspreiden in het buitenland? Loulou Drinkwaard van uitgeverij Wilde Haren is erg actief met rechtenverkoop aan het buitenland en gaf tips!

• Kies een illustrator die al in het buitenland bekend is, dan is de kans groter dat je boek wordt opgepikt. Ga naar de Bologna Bookfair om illustratoren uit alle windstreken te ontmoeten! (NB: de Nederlandse illustratoren in de zaal waren het hier niet helemaal mee eens)
• Ga netwerken, wees brutaal!! Je boek verkopen in het buitenland is héél hard werken.
  (En loopt eerlijk gezegd meestal via uitgevers)
• Stuur een filmpje op in plaats van een boek en stuur eventueel al een vertaling van het boek mee.

Marjolein krijgt de hele zaal stil

Hoe kom ik de nacht door?

Marjolein Visser vertelde in een zeer persoonlijke lezing over haar eigen jeugd en haar ervaringen als psycholoog. Met poëtische beeldspraak, zachtheid in haar stem en tegelijk heel veel urgentie vertelde ze over kinderen met slaapproblemen. Door ruzies, trauma’s, ongeluk…

Vaak zijn het kinderen die te moe zijn om aan zichzelf te denken.

Marjolein benadrukte de kracht van kinderboeken lezen en de kracht van illustraties. De kracht van verbeelding. Kinderboeken lezen en bekijken kunnen dé manier zijn om te stoppen met piekeren.

Het was een fijn idee dat anderen (in boeken) ook wakker zijn – ik ben niet alleen.

Ook in boeken komen veel problemen voor, maar in verhalen worden deze nachtmerries niet gezien als fout. Zo mooi: jeugdliteratuur als redding.

Verhalen van kinderen uit Ter Apel vormden inspiratie voor een prentenboek dat ze nu aan het maken is met Thé Tjong King. Ze heeft daar zoveel ellende gezien. Kinderen die niet meer durven te slapen, omdat ze elke nacht hun traumatische ervaringen herbeleven. Kinderen die meestal ons land weer uit worden gezet. (Staan we daar eigenlijk wel bij stil?)
Marjolein besloot om de nachtmerries te gaan herschrijven. Nachtmerries met een nieuw einde.

Verhalen helpen. Ze veranderen onszelf. En onze nachten.

Marjolein benadrukte dat kinderboekenmakers, leesbevorderaars en boekverkopers de bakens zijn in deze woelige wereld.

Wat een prachtig verhaal. Met haar woorden roerde Marjolein de hele zaal tot tranen.

Maria en Aby sluiten hem af

En zo kwam de Middag van het Kinderboek 2026 tot een ontroerend en indrukwekkend einde. Gelukkig was er nog ruim de tijd om na te praten tijdens de borrel. Wat een Mooie Middag!

Wil je op de hoogte worden gehouden van alle toekomstige Middagen of berichtjes over deze geweldige dag, abonneer je dan op de nieuwsbrief via middagvanhetkinderboek.substack.com.
Je kunt ook een kijkje nemen op de Facebookpagina of de website middagvanhetkinderboek.blogspot.com. Daar vind je o.a. de foto’s van fotograaf Iris Vetter en volgt een nóg uitgebreider verslag.