1300 bommen in 13 minuten

door Marte Jongbloed

Mei 1940. Joop is net dertien geworden en woont in Rotterdam. Hoewel de Duitsers ons land een paar dagen eerder binnenvielen, voelt het nog niet als oorlog. Tot op 14 mei Joop op pad wordt gestuurd om zijn broer Anton te halen voor het eten en het luchtalarm afgaat… Er vallen bommen en Rotterdam verandert in een vuurzee. In de puinhopen probeert Joop te redden wat er nog te redden valt. Maar ziet hij ooit zijn eigen familie nog terug?

Recensie

Dit verhaal over het bombardement van Rotterdam beslaat slechts 100 bladzijden, maar dat maakt het niet minder indrukwekkend. Wát een verschrikking. Een complete binnenstad weggevaagd. Wat een verwoesting, wat een angst en verdriet.

Waar moet je schuilen als alle gebouwen om je heen kapot zijn? Ik kijk om me heen en zie mensen kris-kras door elkaar lopen. Iedereen heeft dezelfde kleur haar. Grijs. Onder de meeste ogen zie ik zwarte vegen van tranen vermengd met stof. Zie ik er ook zo uit? (blz. 13)

Al tijdens het lezen merk je dat Marte Jongbloed veel echte ervaringen heeft verwerkt in haar verhaal, want vele gebeurtenissen zijn zo gedetailleerd en specifiek verteld, die verzin je niet. De kleur van het licht, de geuren, de verwarring… heftig hoor. In het boek worden beelden geschetst die op je netvlies gegrift zullen blijven staan.

Het meisje wrijft met haar linkerarm even over haar rechterarm, maar haar gezicht vertrekt van de pijn en ze stopt er weer mee. ‘Ik zoek niemand. Ik weet precies waar ze zijn. Ze zijn daar. Maar ze zijn er dus eigenlijk niet meer, denk ik.’ Ze wijst met haar goede hand naar achteren. ‘Daar staat ook niets meer overeind. En wat er nog wel is, staat in brand.’
Het duurt even voor het tot me doordringt wat ze zegt. (blz. 24)

Toch zijn de gebeurtenissen ook weer niet zo gruwelijk verteld, dat het niet geschikt is voor kinderen op de basisschool. Het verhaal wordt verteld door Joop, een 13-jarige jongen die op het moment van het bombardement op straat loopt en dat ternauwernood overleeft. Zijn vertelstem is jong, hij klinkt soms zelfs wat naïef, maar dat houdt het verhaal dus ook behapbaar voor kinderen (vanaf groep 6). Het grootste deel van het boek gaat over de zoektocht naar zijn familie ná het bombardement, waarbij Joop vele mensen helpt. Het verhaal maakt vooral duidelijk wat de impact van deze ramp is geweest. De shock is duidelijk voelbaar.

Een oorlog verandert niet alleen de wereld om je heen, maar ook jezelf. (blz. 43)

Over de oorlog zelf wordt niet zoveel verteld; je leest wel dat de koninklijke familie gevlucht is en dat de tijd moest worden verzet naar de Duitse tijd, maar het verhaal gaat vooral over de ontreddering en de branden die na het bombardement ontstonden. In het uitgebreide nawoord lees je meer over de context en krijg je tips voor musea en andere kinderboeken over dit onderwerp. Op de schutbladen staan foto’s van de stad na het bombardement. Dit maakt geschiedenis voor kinderen heel toegankelijk en echt!

Tips voor boekpromotie

Om het boek te promoten, kun je het volgende fragment voorlezen. Het staat in het eerste hoofdstuk van het boek en beschrijft het bombardement.

Op straat lopen (…) Rotterdam wordt gebombardeerd. (blz. 10 t/m 12)

Je kunt ook voordat je dit fragment voorleest de eerste 30 seconden van onderstaande Klokhuisaflevering laten zien. Dat schudt de kinderen meteen wakker. Vertel dat je in dit boek leest, hoe verschrikkelijk het was om dit bombardement mee te maken.

Na het fragment kun je het filmpje natuurlijk nog verder kijken. Ook in het filmpje vertelt iemand over zijn ervaringen.

Meer lestips

Er zijn nog veel meer informatieve filmpjes te vinden, die zichtbaar maken wat je in dit boek leest. Een goed voorbeeld is de eerste aflevering van de SchoolTV-serie 13 in de oorlog:

Toch is het echt een aanrader om dit boek ook (voor) te lezen, want het verhaal zal waarschijnlijk een blijvender indruk maken. Door het verhaal kun je je namelijk veel beter voorstellen hoe het was om zoiets vreselijks mee te maken.

Marte Jongbloed verwijst in haar nawoord ook naar filmpjes van het Stadsarchief Rotterdam, maar ook nog naar andere kinderboeken over het bombardement, zoals Een aap op de wc (2015) van Joukje Akveld (bekijk bij bol) en Bommen op ons huis (2009) van Martine Letterie (bekijk bij bol).

Daarnaast geeft de schrijfster de tip om Museum Rotterdam te bezoeken. Je kunt ook een wandeling in Rotterdam maken, die je helemaal langs de brandgrens leidt. Terwijl je wandelt, kun je luisteren naar een audiotour met verhalen, die je op de website van Stadsarchief Rotterdam kunt downloaden.

Uitdrukkingen

Marte Jongbloed heeft opvallend veel (Rotterdamse) uitdrukkingen gebruikt in dit verhaal:

• Hoop doet leven
• Voor wat, hoort wat
• Kat in t bakkie
• Uit de brand geholpen
• Niet lullen maar poetsen

Weten de kinderen in je klas wat deze betekenen?

Het leven in de jaren ’40

Allerlei details in het verhaal maken duidelijk hoe anders het leven 85 jaar geleden was dan nu. Die tijdgeest heeft de schrijfster mooi verwerkt in het boek.
Beseffen kinderen bijvoorbeeld dat er nog geen computers of internet bestonden? Door de branden werden heel veel belangrijke papieren verwoest en dat had grote gevolgen:

De administratie van alle Rotterdammers is veranderd in zwartgeblakerde vodjes (…) Bestaan wij dan nog wel, als alles waar we mee kunnen bewijzen wie we zijn, is verdwenen?’ (blz. 64)

Luitingh-Sijthoff, 2025