De reis van Manie Schaafijs

door Zindzi Zevenbergen

De jonge Francisco verlaat het paradijselijke eiland Madeira op zoek naar werk en geluk. Hij verstopt zich op een schip naar Zuid-Amerika, maar wordt na een paar weken op zee ontdekt. Is alles voor niets geweest?

Na vele tegenslagen weet hij Suriname te bereiken en bouwt daar een bestaan op. Als hij voor werk naar Trinidad gaat en daar schaafijs ontdekt, komt zijn leven er ineens heel anders uit te zien.

Bekroond met de Thea Beckmanprijs 2024 en de Zilveren Griffel 2024.

Recensie

©2023 De Harmonie, illustratie van Hedy Tjin uit De reis van Manie Schaafijs

Dit boek neemt je mee op reis! Van Madeira naar Brazilië, naar Suriname en zelfs nog even naar Trinidad. En dat zo’n 100 jaar geleden. Het verhaal begint met Francisco, die aan het touw van een schip bungelt. Een penibel begin van een gevaarlijke en spannende vlucht naar een beter leven. Francisco wil de armoede op Madeira ontvluchten en hoopt met het schip naar Noord- of Zuid-Amerika te gaan.

Het kon hem niets schelen, als hij maar van Madeira wegkwam. (blz. 21)

Maar het boek speelt zich ook nog in het heden af, op een vrijmarkt in Nederland, waar de oma van een 12-jarig meisje (pas op de laatste bladzijde lees je haar naam!) dit familieverhaal van Francisco vertelt. Terwijl Francisco dus aan dat touw bungelt, wordt het verhaal ineens onderbroken door oom Miguel ‘die een sixpackje heeft gescoord’. ‘Shhht, neef. Even stil. Maatje was net een verhaal aan het vertellen.’ Hilarisch! Zo gaat het dus het hele boek verder: tussen het verhaal van Francisco door lees je door middel van spreekwolkjes hoe de hele familie discussieert over hoe het verhaal nou wel of niet is gegaan. Dat maakt dit boek echt anders dan welk boek dan ook.

De kleurige illustraties versterken de levendigheid van dit boek. Het is heel knap hoe Hedy Tjin met viltstift zo expressief persoonlijkheden kan tekenen. De dynamiek in dit boek is echt geweldig; je hóórt en ziet het gewoon voor je! Zo’n heerlijk levendige familiegeschiedenis, die hier en daar lekker aangedikt wordt, maar waar absoluut ook heel veel waarheid in zit. Je voelt aan alles dat dit heel authentiek is.

©2023 De Harmonie, illustratie van Hedy Tjin uit De reis van Manie Schaafijs

Het is dan ook een waargebeurd verhaal, het levensverhaal van Francisco, die later Manie Schaafijs werd genoemd. Maar hoe het allemaal precies is gegaan, weet de familie ook echt niet meer. Of Francisco nou eerst naar Trinidad ging en toen naar Brazilië, of andersom… Dat doet er eigenlijk ook niet zo toe. Feit is dat hij op de suikerrietplantages in Brazilië terechtkwam, dat er vreselijk veel armoede op Madeira was, dat Francisco het schaafijs ontdekte en dat vervolgens introduceerde in Suriname.

Niet alleen wordt het verhaal regelmatig onderbroken door de familiediscussies, tussendoor lees je ook nog allerlei interessante feiten (in knalroze – maar erg kleine – letters). Het maakt dit boek zeer afwisselend.

©2023 De Harmonie, illustratie van Hedy Tjin uit De reis van Manie Schaafijs

Een echt typisch kinderboek is het niet: de hoofdpersoon Francisco is immers geen kind. Anderzijds is de ik-persoon dat wel, maar zij speelt slechts een kleine rol in het verhaal. Dit boek zal echter wellicht nieuwsgierig maken naar eigen familieverhalen; welke boeiende geschiedenissen zijn er in jouw familie te vinden? Maar vooral leer je de wereld weer een stukje beter kennen door dit boek. En er zijn zeker kinderen die daar ongelofelijk van zullen smullen!

Tips voor boekpromotie

Vertel je klas dat je een geweldig familieverhaal in handen hebt, over hoe het schaafijs in Suriname terecht is gekomen. Kent de klas schaafijs? Laat eventueel zien wat het is. Het is het verhaal van Francisco, hoe hij van Madeira wegvluchtte en in Amerika een nieuw bestaan wilde opbouwen. Laat het schutblad zien: daarop zie je op een kaart welke reis hij heeft gemaakt.

Lees dan een fragment uit het eerste hoofdstuk voor: Nederland, op een zonnige Koningsdag:

‘Mag ik een ijsje?’ (…) maar gewoon vertellen. (blz. 13 t/m 15)

Laat vervolgens zien hoe het boek is opgebouwd: dat je het verhaal over Francisco gaat lezen, maar dat je tussendoor steeds de familiediscussies ziet, hoe het verhaal nou echt is gegaan. Wijs ook op de felroze tekstjes met extra informatie.

Je kunt ook de lesbrief van Stichting Lezen gebruiken. Deze kun je hier downloaden. Er staan suggesties in voor introductie, maar ook voor vragen tijdens en na het lezen.

Om het boek te promoten kun je ook gebruikmaken van de dagopening van Langlevelezen.
Luister hem hier:

De Harmonie, 2023