Flos en het glazen paleis

door Lucinda Vos, Marlene Rebel

December 1914. Flos groeit op bij zijn grootouders vlak bij de Belgische grens waar de Eerste Wereldoorlog in alle hevigheid is losgebarsten. Zijn moeder werkt als actrice in Amsterdam. Flos ziet haar weinig, maar vlak voor Kerstmis komt ze hem onverwacht ophalen. Eenmaal in de stad heeft zijn moeder nauwelijks aandacht voor hem, omdat ze te druk is met repeteren. Flos zwerft in zijn eentje langs de besneeuwde grachten.

Na een ruzie vlucht Flos naar het glazen Paleis waar hij zich verstopt in de verlaten theaterzaal. Uit het niets duikt daar een schim op die sprekend lijkt op het borstbeeld van de overleden eigenaar van het Paleis. Hij nodigt Flos uit om samen met hem naar een voorstelling te kijken. Wanneer het doek opengaat ziet Flos een toneelstuk dat verdacht veel met zijn eigen leven te maken heeft.

Dit is een verhaal in de geest van Charles Dickens, dat zich afspeelt in en rond het legendarische Paleis voor Volksvlijt in Amsterdam.

Recensie

Dit boek lijkt eigenlijk uit twee delen te bestaan, al is dit boek – heel toepasselijk – juist níet in delen en hoofdstukken opgedeeld, maar in bedrijven en scènes. Het eerste stuk speelt zich af in de realiteit, maar daarna lijkt het boek héél erg op A Christmas Carol van Charles Dickens, met een toneelstuk waarin Flos het verleden, het heden en de toekomst ziet.

©2025 Volt, illustratie van Sophie Pluim uit Flos en het glazen paleis

Het boek begint dus juist heel realistisch: Flos wordt (in 1914) door zijn moeder meegenomen van Wouw naar Amsterdam, om kerst bij haar te gaan vieren. Hij ziet haar maar een paar keer per jaar en noemt haar zelfs tante Jos. De reis voert per stoomtrein en tram naar het Paleis voor Volksvlijt. In ‘het slotakkoord’ van het boek lees je dat dit inmiddels niet meer bestaat, maar in die tijd was het een prachtig theater.

Flos komt terecht in de repetitieruimte van zijn moeder, met een nogal bont gezelschap. Je krijgt veel mee van het theaterleven, dat voor Flos een totaal nieuwe, kleurrijke wereld is, waarin hij zich absoluut niet thuis voelt. De schrijfsters laten zien dat er in 1914 heel andere normen en waarden waren dan nu. Ook maken ze duidelijk dat er enorme verschillen waren tussen het (conservatieve ) dorp en de (vrije) stad. De plaats Wouw lijkt ook niet zomaar gekozen: het is een plaats dichtbij de grens en iedereen in het dorp moest een soldaat een slaapplek geven. Op deze manier krijgt de Eerste Wereldoorlog ook een plek in dit verhaal. Allerlei voor ons opvallende dingen – die in die tijd juist gewoon waren – komen terloops voorbij in het verhaal. Aan de andere kant zijn ze soms wel erg nadrukkelijk aanwezig, waardoor de verteldrang er soms wat dik bovenop ligt.

Maar dan – na een ruzie tussen Flos en zijn moeder – verschuift het verhaal naar het Paleis voor Volksvlijt, waar een oude man hem lijkt te staan opwachten. Het is de oude eigenaar Van Hall (vreemd… ‘Ik dacht dat u dood was’) en hij laat Flos een wel heel bijzonder toneelstuk zien…

‘Dit is niet echt, toch?’
‘Zo echt als het maar kan op het toneel.’
(blz. 89)

Flos krijgt zijn hele levensverhaal te zien en leert tevens meer over zijn familie. Het blijft een wat bevreemdende overgang na het historische begin, maar het helpt Flos bij het bepalen van zijn levenspad en uiteindelijk betekent dat voor Flos – net als bij Scrooge – een nieuw begin, met nieuwe mogelijkheden in de toekomst.

Tips voor boekpromotie

Dit boek is niet voor niets gekozen als thematitel voor de Kinderboekenweek 2026 met het thema theater. Daar past het perfect bij!! Het enige nadeel is dat het boek wel enigszins seizoensgebonden voelt, met de verwijzing naar de kerstvertelling, sneeuw in de stad en het vieren van kerst. Wat dat betreft is dit een boek dat je het beste in november/december kunt voorlezen of promoten.

Als je het boek gaat promoten, kun je de achterkant voorlezen en de kinderen vragen of ze weten wie Charles Dickens is. Misschien zegt die naam hen niets, maar A Christmas Carol of de naam Scrooge misschien wel? Vertel kort dat de moeder van Flos aan het repeteren is voor het toneelstuk over Scrooge, maar dat dit boek er tegelijk ook wel een beetje op lijkt, omdat Flos – net als Scrooge – zijn leven aan zich voorbij ziet trekken, maar dan in de vorm van het toneelstuk dat genoemd wordt in de flaptekst.

Verder kun je vertellen dat het boek zich in het verleden afspeelt, in 1914: het jaar waarin de Eerste Wereldoorlog uitbrak. In Amsterdam had je toen nog het Paleis voor Volksvlijt. Achter in het boek (in Ons slotakkoord) staat een aantal foto’s. In het Stadsarchief van Amsterdam kun je nog meer informatief vinden. Laat een afbeelding van het Paleis zien en lees dan het volgende fragment voor:

Flos’ mond valt open (…) de verlaten zaal. (blz. 46 t/m 50)

Tijd van wereldoorlogen

Dit verhaal speelt zich, zoals gezegd, af in 1914: het jaar waarin de Eerste Wereldoorlog uitbrak. Het speelt zich af in Amsterdam, waar eigenlijk weinig van de oorlog te merken was. Toch komt de oorlog kort ter sprake (blz. 31).
Het verhaal laat wel goed de tijdgeest zien, en gaat specifiek in op de andere kijk op acteurs in die tijd.

Acteur zijn werd niet gezien als een respectabel beroep en toneelspelers werden nogal eens met wantrouwen bekeken. (blz. 197)

Kunnen je leerlingen bedenken waarom dit zo zou zijn geweest? Dit boek kan zeker helpen om daar een beeld over te vormen!

Charles Dickens / kerst

De kerstvertelling (A Christmas Carol) van Charles Dickens is zo belangrijk in dit verhaal, dat je daar natuurlijk ook een boek over moet promoten als je het over dit boek hebt. Er zijn diverse varianten van het verhaal, maar in 2024 is er wel een heel mooie uitvoering van verschenen: Het kerstavontuur van Ebeneezer Scrooge. Je kunt het (in de aanloop naar kerst) voorlezen of in de klas leggen, zodat de kinderen het zelf kunnen lezen!

Volt, 2025