Oorlogsspelen

door Alan Gratz

De dertienjarige Evie Harris heeft maar één droom: goud winnen bij het turnen op de Olympische Spelen. Als ze in 1936 naar de Zomerspelen van Berlijn mag, kan ze haar geluk niet op. Maar nog voor ze goed en wel kan schitteren op de turnmat, wordt ze tijdens de voorrondes uitgeschakeld. De Spelen lijken voorbij voor Evie, maar dan raakt ze betrokken bij een duister complot.

In de schaduw van de Olympische Spelen houdt Hitler Berlijn in een ijzeren greep. Terwijl oorlog dreigt, sluit Evie zich aan bij een gevaarlijke missie om nazigoud te stelen. Ze komt terecht in een web vol intriges en verraad. Wie kan ze vertrouwen in een stad vol geheimen?

Vertaald door Carla Hazewindus.

Recensie

Van Alan Gratz zijn we gewend dat er meerdere verhaallijnen vanuit verschillende perspectieven te volgen zijn, die aan het einde van het boek allemaal samenkomen. In dit boek is dat anders: je volgt alleen de Amerikaanse turnster Evie, tijdens de Olympische Spelen in Berlijn in 1936. Maar er gebeurt wel véél. In die zin zijn er wél meerdere verhaallijnen, maar ze hebben allemaal te maken met Evies leven.

Rode draad van het verhaal is de opkomst van Hitler en het nazisme. De Tweede Wereldoorlog is nog niet uitgebroken, maar de sporters wordt al wel gevraagd om de Hitlergroet uit te brengen. De rassenhaat en het fascisme waren in Duitsland al op volle sterkte. Hitler is fysiek aanwezig bij de belangrijkste sportwedstrijden, maar ook in de stad zijn de nazi’s overal. Er vinden boekverbrandingen plaats en er worden mensen naar strafkampen gestuurd. Evie ziet het met eigen ogen gebeuren, maar hoort ook verhalen van mensen die ze tijdens de Spelen ontmoet. Zo hoort ze o.a. over de sterilisatie van zwarte ‘Rijnlandse bastaarden’ en de gevaren voor Joden.

Zelf komt Evie ook niet van een prettige plek: ze woont in zeer grote armoede in California, nadat haar familie is gevlucht voor de Dust Bowl. Hoewel het onderwerp (letterlijk) mijlenver van het onderwerp Tweede Wereldoorlog afligt, heeft Gratz dit heel knap in het verhaal verwerkt. Hij maakt duidelijk dat je afkomst kan bepalen welke keuzes je maakt in het leven. En ook al is er in dit boek maar één verhaalperspectief, Evie zegt wel iets over de manier waarop de Amerikanen met zwarte mensen omgaan (de rassenscheiding). Ook lees je dat het in die tijd strafbaar was om (openlijk) gay te zijn in Amerika. Alan Gratz brengt daarmee mooi nuance aan in het verhaal en zet je aan het denken over de tijdgeest.

Dan is er natuurlijk nog het verhaal over Evies deelname aan de Spelen! Bizar gewoon dat een dertienjarig meisje helemaal alleen (zonder ouders of vrienden) naar Europa reist (per schip) en mee mag doen aan zo’n groot sportevenement. Je leert van dit verhaal niet alleen dat turnwedstrijden in die tijd in de openlucht gehouden werden, maar ook dat turnen in die tijd voor vrouwen een teamsport was. Om mee te doen met de echte wedstrijd, moet Evie bij de beste vier turnsters zitten, maar ze wordt vijfde. Dat doet haar besluiten om mee te gaan doen aan een krankzinnig plan – de vierde verhaallijn! – : het beroven van de Reichsbank.

‘Waarom we de Reichsbank willen beroven? Om rijk te worden, natuurlijk,’ zei Monday.
‘En om de nazi’s te grazen te nemen,’ zei Karl. (blz. 37)

De aanloop naar de bijna onmogelijke bankroof verloopt zonder al te veel actie. In het grootste gedeelte van het boek gaat het vooral over de Spelen en de dreiging van de nazi’s. Wie kan Evie vertrouwen en wie niet? Je voelt de dreiging van alle intriges, geheimen en mogelijk verraad. Het spectaculaire, filmische einde van het boek doet echter denken aan de kraak in de film Ocean’s Eleven. Echt heel geloofwaardig is het niet, want het is allemaal wel heel vlug uitgedacht en voorbereid, maar ach. Dat is wel even lekker na dit toch wel zware verhaal over Hitler en het nazisme, zeker nu we weten welke verschrikkelijke kant het op is gegaan tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Zoals ik al zei: er zit véél in dit boek. Maar dat maakt dit boek ook juist ontzettend interessant én onderhoudend. Het is een verhaal dat veel indruk maakt. Het maakt je bewust van het gevaar van fascisme en leert je terloops ontzettend veel over de jaren ’30 van de vorige eeuw. Dit is geschiedenis die je aan het denken zet!

Tips voor boekpromotie

Dit boek is een stuk minder gruwelijk dan andere boeken van Alan Gratz en is zeker geschikt voor goede lezers uit groep 8. Het is een vrij dikke pil, maar de opbouw is niet complex.

Om dit boek te promoten, lees je eerst de tekst op de achterkant voor en dan het volgende fragment:

Langs het kanaal (…) nationale bank te beroven. (blz. 30 t/m 33)

Het is wel slim om kinderen meteen te vertellen dat dit verhaal grotendeels is verzonnen. Alan Gratz licht dit toe in het nawoord, waarin hij vertelt wat echt is en wat fictie is. De bankroof heeft in ieder geval nooit plaatsgevonden (Maar wie weet – misschien is er nooit iemand achter gekomen!) en ook Evie heeft niet echt bestaan. Zelfs de turnoefening heeft hij gemoderniseerd en sommige gebeurtenissen tijdens de Berlijnse Spelen heeft hij aangepast.

Maar… tegelijkertijd is veel wél gebaseerd op feiten: de Olympische Spelen in Berlijn hebben wel degelijk plaatsgevonden in 1936 en Hitler is hierbij aanwezig geweest. Ook actrice en regisseur Leni Riefenstahl heeft echt bestaan, net als de zwarte sporter Jesse Owens en de Joodse schermster Helene Mayer. Ook de opkomst van nazi-Duitsland is natuurlijk echt, evenals de Dust Bowl in Amerika. Hierover kun je trouwens meer lezen in de prachtige graphic novel Dagen van zand, van Aimée de Jongh.

Kluitman, 2026