Slimmer dan je denkt

door Lotte Stegeman, Mark Janssen

Over snuggere mieren, briljante gordeldieren en een hengst die aan hoofdrekenen deed

Verhalen vertellen, rekensommen maken of een tien halen voor een taaltoets – dat kunnen de meeste dieren niet. Maar dat maakt ze niet minder slim. Dieren zijn geniaal op andere manieren. Zo blinkt een hermelijn uit in dansen, een kolonie bladsnijdersmieren in schimmeltuintjes bouwen en een zoutwaterkrokodil in de weg terug naar huis vinden. Weer andere soorten zijn goed in na-apen of verschrikkelijk stinken (ja, zelfs dat is soms een goed idee).

In dit boek laten dieren ons zien dat je op allerlei manieren briljant kunt zijn.
Als dát niet superslim is!

Winnaar Zilveren Griffel 2025.

Recensie

©2024, Luitingh-Sijthoff, illustratie van Mark Janssen uit Slimmer dan je denkt

Zodra je dit boek openslaat, zul je betoverd worden door de fantastische dierenprenten van Mark Janssen. Dit boek is echt PRACHTIG! Die visjes! Die spin! Dat waterbeertje! Die bidsprinkhaan! Die koekoek! Net echt. En die vuurmieren. Wauw!! Zulke mooie illustraties nodigen wel uit tot lezen!

En gelukkig maar, want Lotte Stegeman heeft weer veel interessants te vertellen. In het vorige boek Ik voel ik voel wat jij niet ziet ging het over de emoties van dieren, nu gaat het over hun vindingrijkheid of briljante eigenschappen.

Dit boek gaat dus niet over wat mensen vaak intelligent vinden. Dit boek gaat wél over geniale slimheden van andere dieren. Dierlijke intelligentie die zorgt dat zij het makkelijker redden in het leven. Dat ze in geen miljoen jaar onze intelligentietesten invullen, een moeilijke som oplossen of een debatwedstrijd winnen maakt geen moer uit. Dat interesseert de ouders van een babyzalm of kaketoekleuter ook niets. Die zijn niet bezig met vmbo of havo. (blz. 15)

De aansprekende vertelstijl van Lotte Stegeman is verrassend, vol droge humor en enorm creatief. Eigenlijk is dit boek nog véél leuker om te lezen dan dat het eruit ziet. De grote bladzijden hebben een vrij zakelijk lettertype, dat niet helemaal lijkt te matchen met de luchtige en humoristische toon van de schrijfster. Zodra je echter in dit boek begint (voor) te lezen, wil je niet meer stoppen.

Streek er wel eens een kat langs je been en was je vertederd door het kopje dat ze je gaf? Fijn, die aandacht, maar wees niet te gevleid. (…) Zo markeert ze alles wat op haar pad komt. Je kon dus net zo goed een tuinstoel zijn. (blz. 70)

©2024, Luitingh-Sijthoff, illustratie van Mark Janssen uit Slimmer dan je denkt

Na het voorwoord van Frans de Waal en het emotionele, korte stukje ‘Als primaten zouden praten’, ter nagedachtenis aan deze emeritus professor – ‘Sinds 14 maart 2024 is Frans de Waal er niet meer. Maar wat een geluk dat hij er was’ – is het boek verdeeld in allerlei verschillende categorieën uitblinkers: dieren die goed zijn in samenwerken, overleven, klussen, verleiden, jagen of communiceren bijvoorbeeld. Zo’n hoofdstuk begint met een portret van een dier (ZIE MIJ), gaat door met een kort algemeen stukje (ZIE JIJ …) en dan weer een dierenportret (HOE SLIM WIJ ZIJN?). Het hoofdstuk sluit af met een opsomming van nog een paar talentvolle dieren.

Ineens staat de rover rechtop. Hij schudt zijn heupjes van links naar rechts en maakt dan een ferme zwieper van zijn staart een flikflak. Hij landt op zijn rug en springt in één beweging weer op. Hallo hé, wat een theater. Zodra hij op zijn twee pootjes terechtkomt, volgen een driedubbele salto op de plaats en ook nog een handstand.
Het konijn tuurt roerloos naar het optreden dat zich een paar meter voor zijn neusje afspeelt.
Wat gebeurt dáár? O tjonge, die salto. Wauw. Ik kan niet eens een koprol. (blz. 56)

Tussendoor krijg je nog allerlei interessante weetjes (zoals Over gordijnbreinen en leeghoofdige oceaanzwevers) – wel in een speelser lettertype overigens – en hilarisch commentaar van een mier.

Het boek is dus niet alleen prachtig om te zien, maar zeker zo fijn om te lezen. Lotte Stegeman beheerst de kunst om zó levendig en beeldend over dieren te vertellen, dat je ze nooit meer vergeet. Deze informatie blijft hangen. En dat is natuurlijk uiteindelijk ook het doel van dit mooie informatieve boek. Want de 23 dieren* – en 32 genomineerden – in dit boek zijn zó slim dat een mens er met zijn verstand bijna niet bij kan. Zo. Dat wil je wel lezen.

* dit hadden er ook 2400 kunnen zijn. Of 12.834. Een miljoen zelfs. Maar dit boek moest een keer af. En jij hebt ook niet alle tijd van de wereld. Met dit belachelijk kleine en willekeurige clubje kampioenen moet je het dus maar doen. (blz. 17)

Tips voor boekpromotie

Ieder kind dat graag over dieren leest (en dat zijn er véél), zal ontzettend genieten van dit boek. Je kunt hier eigenlijk elk willekeurig stukje uit voorlezen en je doet aan boekpromotie.
Kies een dier uit dat jou aanspreekt, en lees het portret voor. Laat natuurlijk ook de waanzinnig mooie prenten zien.

Meer lestips

Bij het boek is door de uitgever ook een mooie lesbrief gemaakt, die je hier kunt downloaden.
De lessen zijn bedoeld voor groep 5 t/m 8.
Opdracht 1 (Wat is slim?) kun je ook gebruiken als boekpromotie of introductie van het boek.

Luitingh-Sijthoff, 2024